6 ay önce 2 TB’lık bir NVMe SSD aldım. Samsung 990 Pro, en üst model. İlk gün inanılmazdı — bilgisayarım 8 saniyede açılıyordu, dosyalar anında kopyalanıyordu. Ama 6 ay sonra CrystalDiskInfo’yu açtığımda gördüğüm şey beni şok etti. SSD’min sağlığı %94’e düşmüştü ve 15 TB veri yazmıştım. Nasıl oldu? Normal mi? Verilerim güvende mi? Bu yazıda SSD’lerin 6 ayda ne yaşadığını ve benim ne yaptığımı anlatıyorum.
Konu İçeriği
SSD Sağlığı Nedir? TBW ve DWPD Nedir?
SSD’lerin ömrü sonsuz değil. Her hücrenin belirli bir yazma ömrü var ve bu doldukça SSD yavaş yavaş eskir. İşte ölçü birimleri:
- TBW (Terabytes Written) — SSD’nin garanti edilen toplam yazma miktarı. Benim 990 Pro’nun TBW değeri 1.200 TB. 6 ayda 15 TB yazmışım — yani ömrünün %1.25’ini kullanmışım. Korkulacak bir şey yok aslında.
- DWPD (Drive Writes Per Day) — Günlük kaç kez tüm kapasiteyi yazabileceğiniz. Benim SSD günlük 0.33 DWPD yapmışım. Çoğu ev kullanıcısı 0.1-0.5 arasındadır.
Ama “sağlık %94” ifadesi gözümü korkuttu. Araştırdım ve öğrendim ki bu gösterge SSD’nin tahmini kalan ömrünü yansıtıyor. %94 demek, garanti edilen yazma miktarının %6’sını kullanmışım demek. Normal bir kullanımla bu SSD 5-8 yıl dayanacak.
6 Ayda Ne Yazdım? Yazma Analizi
CrystalDiskInfo ve Samsung Magician ile yazma detaylarımı inceledim. Sonuçlar:
| Kategori | Tahmini Yazma | Oran |
|---|---|---|
| Windows + uygulamalar | ~2 TB | %13 |
| Oyun yüklemeleri | ~5 TB | %33 |
| Video editing project dosyaları | ~4 TB | %27 |
| Browser cache + geçici dosyalar | ~3 TB | %20 |
| Diğer (log, update, vs.) | ~1 TB | %7 |
En çok yazan şey oyunlar! 5 büyük oyun yükleyip silmişim — her biri 80-120 GB. Bu tek başına 500 GB+ yazma yapıyor. Video editing de çok yazma üretiyor — render işlemi geçici dosyalar oluşturuyor ve bunlar SSD’ye yazılıyor.
SSD’yi Yavaşlatan 3 Gizli Neden
6 ay sonra SSD’min hızını tekrar ölçtüm. İlk günden biraz düşmüştü. Neden?
Neden 1: SLC Cache Doluluk
Modern SSD’ler hız artırmak için SLC cache kullanıyor — bir kısmı hızlı yazma için ayrılıyor. Bu alan dolduğunda yazma hızı düşüyor. Benim SSD’de SLC cache yaklaşık 100 GB ve 6 ayda bu alan zaman zaman dolmuş. Yoğun kopyalama anlarında hız 7.000 MB/s’den 1.500 MB/s’ye düştüğünü gördüm.
Neden 2: TRIM Erteleme
Windows TRIM komutunu otomatik çalıştırıyor ama bazen erteliyor. TRIM çalışmayan bir SSD silinen dosyaların izlerini temizleyemiyor ve zamanla yavaşlıyor. Ben manuel TRIM çalıştırdığımda hız tekrar arttı.
# Windows'ta manuel TRIM: # Yönetici olarak CMD açın: defrag C: /o
Neden 3: %80 Doluluk Eşiği
SSD’ler %80’in üstünde dolulukta performans kaybediyor. Benim SSD %65 dolu ve bu iyi. Ama %85’e çıkarsa, yazma hızı ciddi düşecek. Garbage collection (çöp toplama) mekanizması yeterince boş hücre bulamıyor.
SSD Ömrünü Uzatmak İçin Ne Yaptım?
%94 sağlık gördükten sonra biraz paranoyaklaştım ve şu önlemleri aldım:
1. Browser Cache’i HDD’ye Taşıdım
Chrome her gün GB’larca cache yazıyor. Bunu HDD’ye yönlendirdim — SSD’ye gereksiz yazma azaldı. Hafif bir hız kaybı var ama SSD ömrunu uzatıyor.
# Chrome shortcut hedefine ekleyin: --disk-cache-dir="D:\ChromeCache"
2. Windows Temp Klasörünü Taşıdım
Geçici dosyalar da çok yazma yapıyor. TEMP ve TMP ortam değişkenlerini HDD’ye yönlendirdim. Sistem biraz yavaşladı ama SSD’m daha uzun yaşayacak.
3. Düzenli TRIM Çalıştırıyorum
Her ay manuel TRIM yapıyorum. Windows otomatik de yapıyor ama emin olmak için elden de kontrol ediyorum. Samsung Magician ile health durumunu takip ediyorum.
SSD Almadan Önce Bilmeniz Gereken 5 Şey
Bu deneyimden sonra öğrendiklerimi paylaşayım:
- TBW değerine bakın — 1 TB SSD’de 600 TBW, 2 TB’da 1.200 TBW tipik. Düşük TBW = kısa ömür.
- DRAM’lı SSD seçin — DRAM’siz SSD’ler (örn. Kingston NV2) daha ucuz ama daha yavaş ve daha kısa ömürlü.
- %20 boş alan bırakın — SSD’yi doldurmayın. En az %20 boş alan performans ve ömür için kritik.
- TLC tercih edin — QLC SSD’ler daha ucuz ama daha kısa ömürlü ve daha yavaş. TLC en iyi denge.
- Garanti süresi önemli — 5 yıl garantili SSD, 3 yıl garantiliden genelde daha kaliteli bileşen kullanıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
SSD’m ne zaman bozulur?
TBW sınırına ulaştığınızda garanti sona erer ama SSD hemen bozulmaz. Çoğu SSD, TBW sınırını %50-100 aşarak çalışmaya devam eder. Benim SSD 5-8 yıl dayanacak tahminiyle.
SSD aniden bozulur mu?
Evet, olabilir. SSD’ler HDD gibi önceden ses çıkarmaz — aniden ölebilir. Bu yüzden düzenli yedekleme kritik. Ben günlük yedek alıyorum.
SSD health %80 altına düşerse ne yapmalı?
Verilerinizi hemen yedekleyin ve yeni bir SSD almaya başlayın. %50’nin altı tehlikeli bölge — artık her an bozulma riski artıyor.
NVMe mi SATA SSD mi?
NVMe 7x hızlı ama günlük kullanımda fark çok hissedilmiyor. Video editing ve büyük dosya transferi yapacaksanız NVMe, sadece web ve ofis yapacaksanız SATA yeterli.
Sonuç
6 ayda SSD’min sağlığı %94’e düştü ve beni korkuttu. Ama araştırdığımda bunun normal olduğunu anladım. 15 TB yazma, 1.200 TBW kapasiteli bir SSD için hiçbir şey. En az 5 yıl daha rahat kullanabilirim.
SSD aldıysanız veya alacaksanız, şu 3 şeyi yapın: Health durumunu aylık kontrol edin, %20 boş alan bırakın ve düzenli yedekleyin. SSD’ler güvenilir ama “güvenilir” ile “sonsuz” aynı şey değil. Benim SSD’m 6 ayda %6 eskidi — sizinkisi de benzer hızda eskir. Bilinçli kullanın.
