Yedeklerimi Geri Yükleme Testine Soktum — Kâğıt Üzerinde Hazırdım, Gerçekte Değildim

Birkaç ay önce yedekleme alışkanlığımı nasıl değiştirdiğimi yazmıştım. O yazıdan sonra arkama yaslanmış, kendime güvenmiştim: dosyalarım üç ayrı yerde duruyor, otomatik yedek alınıyor, her şey yolunda. Sonra aklıma takıldı: “Peki geri yükleyebiliyor musun?” Cevabımı bilmiyordum. Hiç denememiştim. Bilmemek de beni rahatsız etti. Test etmeye karar verdim.

Spoiler yapayım ki gerilimle okumayın: verilerim kurtuldu. Ama sürecin ortasında öyle bir boşluk gördüm ki tüylerim diken diken oldu. Kâğıt üzerinde her şeyi doğru yapıyordum; gerçekteyse küçük bir pürüz, üç haftalık veriyi göz göre göre uçurabilme potansiyeli taşıyordu. Anlatayım.

Test Fikri Nereden Çıktı?

Tanıdığım birinin başına geldi. Dış diski çöktü ama yedeği vardı, morali yerindeydi. Ta ki yedeği açmayı deneyene kadar: yedekleme yazılımı klasörü şifrelemişti ve şifre anahtarı, çöken diskin içindeki bir metin dosyasında duruyordu. Anahtar da veri de aynı gemideydi; gemi batmıştı. Adam sonunda kurtuldu ama iki hafta uğraştı.

O akşam kendi sistemime baktım. Yedekler otomatik alınıyor, bildirim geliyor… geliyor muydu? En önemlisi: ne zaman son kez gerçekten bir dosyayı yedekten geri getirdim? Cevap hiçti. Sigortamın poliçesini okumadan ev tutmuştum yani. Sigorta dosyada duruyor, yangın çıkınca okunmuyor.

Testi Nasıl Yaptım?

Yöntem basitti: eski laptop’uma temiz sistem kuracaktım, her şeyi yedekten geri yükleyecektim, kronometre tutacaktım. İlk sürpriz daha beşinci dakikada geldi: kurtarma medyası. Temiz kurulmuş bir bilgisayara yedeği neyle açacaksın? Yıllar önce hazırladığım kurtarma USB’si artık sistemle uyumsuzdu. Yenisi hazırlamam bir akşamımı aldı. Not düşüyorum: yedek programının kurtarma medyası da güncellenmek istiyormuş.

İkinci sürpriz geri yükleme ekranındaydı. Fotoğraflar tamam, belgeler tamam… ama takvime göre son yedek tarihi üç hafta gerideydi. Yazılım sessizce çalışmayı bırakmıştı. Sebep? Aboneliğim bitmiş, program arayüzü yine de “her şey yolunda” havasında görünmüştü. Ben de günlük koşuşturmada köşedeki küçük uyarıyı ciddiye almamıştım. İşte o an utandım. Talihsiz bir gün denk gelseydi, üç haftalık fotoğraf ve belge gidecekti.

Toplam iki saat küsur. İyi haber: sistem geri döndü. Kötü haber: “otomatik” denince gözü kapalı güvenilen düzenek, aslında bakım isteyen bir makineymiş.

Öğrendiklerim — Artık Üç Ayda Bir Yaptığım Kontrol

• Son yedek tarihini elle kontrol: Yazılım yeşil ışık yaksa bile takvime bakın. Yeşil ışık bazen yalandır.
• Anahtarlar ayrı yerde: Şifre anahtarı yedeğin yanında duruyorsa, o yedek yok sayılır. Ben anahtarlarımı kağıda yazıp kasaya koydum. Evet, kağıda. Sunucular çöker, kasa çökmez.
• Gerçek geri yükleme denemesi: Tek dosya açmak yetmez; klasörlük veriyi geri getirmek başka bir kas hafızası çalıştırıyor.
• RAID’e yedek muamelesi yapmamak: RAID yazımda anlattım: RAID dayanıklılıktır, yedek değildir. Aynı yangın iki diske de düşer.
• Yedekleri taşıyan disklerin sağlığı: Onlar da ölür. SSD sağlık kontrolü yazısındaki araçlarla ayda bir bakıyorum. Bir disk arızasını atlatan biri olarak söylüyorum; o 72 saati yazıya dökmüştüm, bir daha yaşamak istemem.

Kimler Risk Altında?

Kısaca: “yedeğim var” diye içi rahat herkes. Tek kopyası bulutta olanlar (hesap bir gün kapanırsa?), fotoğrafları yalnızca telefonda duranlar, yedek aldım diye harici diski çekmeceye koyup iki yıl dokunmayanlar. Bir de sevdiklerinin hesaplarına erişemeyenler var; o konuyu dijital miras yazımda anlatmıştım. Yedek testinin bir de manevi tarafı var: o üç haftalık boşluğun içinde annemin fotoğrafları vardı. Sayılar soyut geliyor; o klasör öyle değildi.

Sıkça Sorulan Sorular

Yedek geri yükleme testi ne sıklıkla yapılmalı?

Yılda bir kez mutlaka, üç ayda bir de sadece “son yedek ne zaman alındı” kontrolü yapılmalı. Benim gibi utanç yaşamak istemiyorsanız tabii. Test diye büyük şey beklemeyin: bir klasörü geri getirmek, açıp dosyalara bakmak yeterli başlangıç.

Test ne kadar sürer?

Veri miktarına göre değişir; benim tam denemem kurtarma medyası hazırlığıyla birlikte bir akşam sürdü. Takviminize en az iki-üç saat ayırın ve elektrik kesilirse diye pilin dolu olduğundan emin olun. Evet, bunu da öğrendim.

Yedeklerimi şifrelemeli miyim?

Evet, ama anahtar yedeğin yanında durmayacak. En iyi şifreleme, anahtarı kaybettiğinizde verinizden olmanız demek. Anahtarı fiziksel olarak ayrı bir yerde saklayın; birinin eline geçmeyecek ama sizin ulaşabileceğiniz bir yerde.

RAID sistemim var, yedek almama gerek var mı?

Var. RAID bir disk bozulduğunda sizi kurtarır; yanlış silinen dosyada, fidye yazılımında ya da iki disk aynı hafta arızalandığında kurtarmaz. RAID dayanıklılık çözümü, yedek çözümü değil. İkisi bir arada yaşar.

Ücretsiz bir yöntem var mı?

Var. Bulut senkron hizmetinin ücretsiz katmanı kritik belgeler için, üstüne bir de düzenli arşiv kopyası harici diske. Yazılım aboneliğine para vermek istemiyorsanız, haftada bir elle kopyalamak da yedektir. Mükemmel olmak zorunda değil, var olmak zorunda.

Bulut yedeği tek başına yeterli mi?

Değil. Hesap kilitlenir, abonelik unutulur, servis politikası değişir; benim aboneliğim bitmişti de fark etmemiştim. Yedek tek yerde duruyorsa, o yerin adı ne olursa olsun risk orada demektir.

Sonuç

Yedek almak sigorta yaptırmak; test etmek poliçeyi okumak. İkisini de yaptığınızda gece rahat uyuyorsunuz. Ben testten sonra sistemimi düzelttim: abonelik yenilendi, anahtarlar kasaya taşındı, takvimime üç aylık kontrol hatırlatıcısı kondu. Bir akşamımı aldı; karşılığında “acaba?” sorusunu sildim.

Sizin yedeğiniz var mı? Peki geri yükleyebildiğinizi biliyor musunuz? İkinci soruya “emin değilim” diyorsanız, bu hafta sonu için planınız hazır. Temiz bir disk bulun, bir klasör geri getirin. Göreceksiniz, o küçük deneme, üç haftalık boşluk bulandan çok daha keyifli.