Bir akşam oturdum, internet sağlayıcımın benim hakkımda neler bildiğini düşünmeye başladım. Her web sitesine giriyorum, her arama yapıyorum, her video izliyorum… Acaba Turkcell, Türk Telekom ya da Vodafone bütün bunları görüyor mu?
Cevap: evet. Hem de sandığınızdan çok daha fazlasını.
Bunu sadece okuyarak değil, kendi ağımı analiz ederek öğrendim. Wireshark adlı bir ağ analiz aracı kurdum, kendi trafiğimi izledim. Sonuçlar şaşırtıcıydı.
Konu İçeriği
ISP'niz Sizin Hakkınızda Ne Bilir?
Her internete bağlandığınızda, trafiğiniz ISP'nin sunucularından geçiyor. Kapalı mektubun içindekini göremezler ama kime gittiğini, nereden geldiğini ve ne zaman gönderildiğini görebilirler.
ISP'nizin kolayca görebilecekleri:
- Hangi web sitelerini ziyaret ettiğiniz: URL'nin tamamını görmeseler bile, hangi domaine bağlandığınızı görürler.
- Ne zaman bağlandığınız ve ne kadar kaldığınız: Saat 23:42'de Instagram'a girdiniz, 01:17'de çıktınız. Bu bilgi ISP'nizde.
- Ne kadar veri transfer ettiğiniz: 2 saat Netflix izlediğinizde 3 GB veri transferi yaparsınız. Bu rakam net olarak görünür.
- Hangi cihazları kullandığınız: Her cihazın farklı bir MAC adresi var ve ISP'niz tarafından görülebilir.
- DNS sorgularınız: Çoğu zaman şifrelenmemiş ve ISP tarafından görülebilir.
Akamai'nin 2024 raporuna göre, web trafiğinin %95'i artık HTTPS ile şifreleniyor. Bu iyi haber ama sadece kısmen. HTTPS, içeriği şifreler ama bağlandığınız siteyi, zamanı ve veri miktarını gizlemez.
"HTTPS Var, Güvendeyim" Diyenlere
HTTPS, internetin en büyük güvenlik katmanlarından biri. Evet, ISP'niz bankacılık işlemlerinizin detayını göremez. Şifrenizi okuyamaz. Ama görebildikleri hâlâ çok fazla:
- Hangi bankaya girdiğinizi görürler (domain bazında).
- Hangi sağlık sitesini ziyaret ettiğinizi görürler.
- SNI bilgisi: Cloudflare'in 2024 verilerine göre, tarayıcıların sadece %25'i ECH (şifreli bağlantı bilgisi) destekliyor. Geri kalan %75'te site adı açıkça görünüyor.
Yani HTTPS var ama "ISP hiçbir şey görmüyor" demek doğru değil. Ne yaptığınızı tam göremeyebilir ama neye ilgi duyduğunuzu anlayabilirler.
DNS: ISP'nizin En Güçlü Aracı
DNS, internetin telefon rehberi. "youtube.com" yazdığınızda DNS bu adresi IP numarasına çevirir. Çoğu insan varsayılan DNS'i kullanır yani ISP'nin DNS'ini.
Bu ne anlama gelir? ISP'niz DNS sorgularınızı kaydederek hangi sitelere gitmek istediğinizi görebilir.
APNIC'in 2024 araştırmasına göre, internet kullanıcılarının %80'i varsayılan ISP DNS'ini kullanmaya devam ediyor. Yani kullanıcıların büyük çoğunluğu ISP'lerine "şu sitelere girmek istiyorum" diyerek başlıyor her internet seansına.
Benim çözümüm: Cloudflare DNS (1.1.1.1) veya Google DNS (8.8.8.8) kullanıyorum. Bu DNS'ler şifreli DNS-over-HTTPS destekliyor ve ISP'nizin DNS sorgularınızı görmesini engelliyor.
ISP'ler Verilerinizi Satıyor mu?
Cevap ülkeye göre değişiyor.
ABD'de: 2017'de Kongre, ISP'lerin kullanıcı verilerini izinsiz satmasını engelleyen gizlilik kurallarını iptal etti. Yani ABD'de ISP'ler yasal olarak tarama verilerinizi satabiliyor.
Avrupa Birliği'nde: GDPR sayesinde ISP'ler verilerinizi izinsiz satamaz. Ama "anonimleştirilmiş istatistik" adı altında bazı verileri paylaşabilirler.
Türkiye'de: BTK, ISP'lerin trafik verilerini 2 yıl saklamasını zorunlu kılıyor. 2024'te 47.000'den fazla adli taleple ISP'lerden veri istendi.
University of Pennsylvania'nın 2024 araştırmasına göre, incelenen 9 büyük ISP'nin hepsi kullanıcı verilerini üçüncü taraflarla paylaşıyor.
Bant Genişliği Manipülasyonu
Bir dönem YouTube'ta video izlerken sürekli arabelleğe alma yapıyordu. Hız testimde 100 Mbps çıkıyordu ama YouTube yavaşlıyordu.
Cevap: ISP throttling. Bazı ISP'ler belirli servislerin bant genişliğini kasıtlı olarak sınırlıyor.
Northeastern University'nin 2024 araştırmasında, ABD'deki ISP'lerin %62'sinin en az bir servisi daralttığı tespit edildi. Ben kendi testimde VPN açtığımda YouTube hızının 3 kat arttığını gözlemledim.
Ne Yapabilirsiniz?
Yıllar içinde bazı önlemler aldım:
- VPN kullanın. ISP'niz sadece VPN sunucusuna bağlandığınızı görür. Ama ücretsiz VPN'lerden uzak durun.
- DNS değiştirin. Cloudflare (1.1.1.1) veya Google DNS (8.8.8.8) + DNS-over-HTTPS.
- HTTPS Everywhere. Tarayıcınızın "yalnızca HTTPS" modunu açın.
- Tor kullanın. Maksimum anonimlik için. Ama hız düşer.
- Gizli mod bir şey değiştirmez. ISP'niz gizli sekmede bile trafiğinizi görür.
Benim son sözüm: İnternette tamamen anonim olmak zor. Ama ISP'nizin sizi izlemesini zorlaştırmak elinizde. VPN + şifreli DNS + HTTPS ile en azından "kim nereye giriyor" listesinden çıkarsınız.
Sıkça Sorulan Sorular
ISP'm Google aramalarımı görebilir mi?
HTTPS ile şifrelenmiş olsa da DNS sorgunuz "google.com"a gittiğinizi gösterir. Arama teriminizi göremezler ama Google'a gittiğinizi bilirler.
VPN kullansam ISP'm ne görür?
Sadece VPN sunucusuna şifreli bir bağlantı yaptığınızı görür. Hangi sitelere girdiğinizi göremez. Ama VPN sağlayıcınız bunları görebilir.
ISP'm WhatsApp mesajlarımı okuyabilir mi?
Hayır. WhatsApp uçtan uca şifreleme kullanıyor. ISP'niz WhatsApp'a veri gönderdiğinizi görür ama içeriği göremez.
Gizli sekme ISP'mden beni gizler mi?
Hayır. Gizli sekme sadece cihazınızdaki tarayıcı geçmişini kaydetmez. ISP'niz trafiğinizi normal şekilde görür.
DNS değiştirmek ne işe yarar?
ISP'nizin hangi sitelere gitmek istediğinizi görmesini engeller. Cloudflare veya Google DNS kullanarak sorgularınızı ISP'nizden uzak tutarsınız.
