Sabah 3’te uyandım. Laptop açılmıyordu. Denedim, tekrar denedim, nada. Harddisk tık tık yapıyordu o sesi bir kez duyan bilir, içiniz buz kesiyor. O diskte 5 yıllık fotoğraflarım, müşteri projelerim, her şey vardı. Yedek mi? Tabii ki yoktu. En büyük aptallık budur çünkü “bana bir şey olmaz” düşüncesi.
Ertesi gün bir veri kurtarma merkezine gittim. Kapıdan içeri girdiğimde gördüğüm şey bambaşkaydı beyaz önlüklü teknisyenler, cam kabinler, masanın üzerinde parçalanmış diskler. Hastane gibi, ama hastası harddisk olan bir hastane. O gün çok şey öğrendim ve şimdi bunları sizinle paylaşıyorum.
Konu İçeriği
Veri Kurtarma Merkezi Nedir?
Basitçe: çökmüş, bozulmuş, su almış, yanmış her ne olmuş olsun depolama cihazlarından veriyi geri getirmeye çalışan profesyonel laboratuvarlar. Ama işin detayına inince “kurtarma” kelimesi bile yetersiz kalıyor. Çünkü bazen gerçekten parça seviyesinde müdahale gerekiyor.
Clean Room Neden Özel Bir Oda Gerekli?
Merkeze girdiğimde ilk dikkatimi çayan şey cam kabinlerdi. İçinde teknisyenler özel kıyafetlerle çalışıyordu. Buna “clean room” diyorlar tozsuz ortam. Neden mi önemli?
Harddiskin içindeki plakalar inanılmaz hassas. Üzerindeki manyetik katman, tek bir toz tanesinin bile disk yüzeyine çarpmasıyla bozulabiliyor. O yüzden diskin kapağını açmak normal ortamda yapılmaz mutlaka ISO sertifikalı clean room’da yapılır. Evde kendi diskinizi açmaya kalkarsanız, kurtarılabilir veriyi bile mahvedersiniz. Bunu kesinlikle yapmayın.
Hangi Durumlarda Veri Kurtarılabilir?
Teknisyenle konuştuğumda bana basit bir sınıflandırma yaptı:
Yazılımsal Arıza (Kurtarılma olasılığı: %90+)
Dosya sistemi bozulmuş, yanlışlıkla silinmiş, format atılmış. Disk fiziksel olarak sağlıklı ama veriye erişilemiyor. Bu durumda disk özel cihazlara bağlanıyor ve sektör sektör taranıyor. Çoğu veri geri geliyor. Benim de bir kez yanlışlıkla format attığım USB bellekten veri kurtarmışlardı yüzde yüz geldi.
Fiziksel Arıza (Kurtarılma olasılığı: %50-80)
Disk tıkırdıyor, motor dönmüyor, kafa çarpmış. Bu durumda parça değişimi gerekiyor aynı model bir donör diskten parça alınıp arızalı diske takılıyor. Donör disk bulmak bazen günler sürüyor. Ve işte bu yüzden fiyatlar yükseliyor.
Ağır Hasar (Kurtarılma olasılığı: %10-30)
Yangın, su hasarı, diskin üstüne düşme. Plakalar çizilmişse manyetik tabaka bozulmuşsa kurtarma çok zor. Ama imkansız değil bazen plakaları özel cihazlara takıp sektör sektör okuyabiliyorlar.
Fiyatlar Neden Bu Kadar Yüksek?
Bu benim de sorduğum soruydu. “Binlerce lira neye göre belirleniyor?” diye sordum. Cevap aslında mantıklıydı:
- Clean room bakımı: ISO 5 sınıfı bir oda kurmak ve sürdürmek yıllık on binlerce dolar.
- Donör diskler: Aynı model, aynı firmware, aynı parti numaralı disk bulmak zaman ve para gerektiriyor. Bazen yurtdışından sipariş veriliyor.
- Uzmanlık: Bu işi yapan kişi sayısı Türkiye’de çok az. Dünyada bile elinizin parmaklarıyla sayılacak kadar center var.
- Garanti: Başarısız olursa para almıyorlar riski onlar üstleniyor.
Benim durumumda yazılımsal arızaydı ve 800 TL civarı ödedim. Fiziksel arızalarda fiyat 2000-8000 TL arasında değişebiliyor. Ağır hasarda daha da fazlası. Ama o an parayı düşündüğünüzde “5 yıllık hatıram bedel biçilemez” diyorsunuz.
Veri Kurtarma Süreci Nasıl İşliyor?
Bana adım adım anlattılar:
- Teslim ve ilk analiz: Cihazı teslim ediyorsunuz, ücretsiz diagnos yapılıyor. Ne kadar veri kurtarılabilir, ne kadar sürer, ne kadara mal olur bunu söylüyorlar.
- Kabul veya ret: Fiyatı kabul ederseniz iş başlıyor. Kabul etmezseniz cihaz geri veriliyor, ücret yok.
- Müdahale: Clean room’da parça değişimi veya yazılımsal tarama başlıyor. Bu 1 gün ile 2 hafta arasında sürebilir.
- Doğrulama: Kurtarılan verileri listeliyorlar. “Şu dosyalar geldi” diyorlar siz kontrol ediyorsunuz.
- Teslim: Onayınızla veriler yeni bir diske kopyalanıyor ve teslim ediliyor.
Dolandırıcılara Dikkat
Veri kurtarma sektöründe maalesef dolandırıcılar da var. Biri bana “evde hallederiz” demişti diskimi açmak istedi. Eğer size clean room gösteremiyorlarsa, ISO sertifikası yoksa, ” garanti veremeyiz ama deneyelim” diyoralarsa uzaklaşın. Diskinizi açıp kapatarak kurtarılabilir veriyi bile mahvedebilirler.
Güvenilir bir merkezde mutlaka clean room olmalı, donör disk stoğu olmalı ve referansları kontrol edebilmelisiniz.
Ne Öğrendim?
O günden beri yedek alıyorum. Ciddi ciddi. Bulut yedek + harici disk yedek, çift katman. Çünkü veri kurtarma merkezine gitmek hem pahalı hem stresli. Ben şanslıydım yazılımsal arızaydı ve ucuz atlatım. Ama bir dahaki sefere fiziksel arıza olursa binlerce lira ödeyeceğimi biliyorum.
Size tavsiyem: yedek alın. Şimdi. Ciddi ciddi bu sayfayı kapatıp yedeklerinizi kontrol edin. Beni dinlemediğinize pişman olmayın.
